काठमाडौँ । देशभर बडादसैँको उल्लास छाइरहँदा ललितपुरको खोकनामा भने सिकाली जात्राको रौनक छ। अन्यत्र दसैँमा टीका र जमरा लगाएर पर्व मनाउने चलन रहे पनि खोकनावासीले आफ्नो मौलिक संस्कृति र परम्पराअनुसार सिकाली जात्रा मनाउँदै आएका छन्।
खोकनास्थित सिकाली चौरमा रहेको मन्दिर परिसरमा स्थानीय भेला भएर मनाउने यो जात्रा घटस्थापनादेखि महानवमीसम्म सञ्चालन हुन्छ। धार्मिक आस्था, सांस्कृतिक पहिचान र ऐतिहासिक महत्त्व बोकेको सिकाली जात्रा खोकनाको विशिष्ट परम्परामध्ये एक हो।
दसैँ खोकनाबाट सुरु भएको भन्ने जनविश्वास रहे पनि यहाँ परम्परागत रूपमा दसैँ मनाउने चलन छैन। खोकनावासीले दसैँको समयमा टीका–जमरा लगाउनुको सट्टा सिकाली जात्रालाई विशेष महत्त्व दिँदै आएका छन्।
धार्मिक कथासँग जोडिएको जात्रा
सिकाली जात्रा स्कन्दपुराणको माघ महात्म्यमा उल्लेखित धार्मिक कथासँग सम्बन्धित छ। उक्त कथाअनुसार दक्ष प्रजापतिले आयोजना गरेको यज्ञलाई महाकाली, वीरभद्रलगायतका सैन्यगणले विध्वंस गरेका थिए। त्यस क्रममा देवगणसमेत तितरबितर भएको प्रसङ्ग उल्लेख गरिएको छ।
यही धार्मिक कथामा आधारित भएर सिकाली जात्राका क्रममा सिकाली चौरमा यज्ञमण्डप निर्माण गरी यज्ञ गरिन्छ। त्यसपछि वीरभद्र र महाकालीले यज्ञ विध्वंस गरेको प्रसङ्गलाई जात्राका विभिन्न गतिविधिमार्फत प्रस्तुत गरिन्छ।
देवी नृत्य र सामूहिक भोज मुख्य आकर्षण
सिकाली जात्राको मुख्य विशेषता पूजापाठ, देवी नृत्य र सामूहिक भोज हो। घटस्थापनादेखि नवमीसम्म श्रीस्वस्थानी व्रतकथामा आधारित देवी नृत्य प्रस्तुत गर्दै जात्रा मनाउने परम्परा रहेको छ।
जात्राका क्रममा स्थानीयवासी सिकाली चौर र मन्दिर परिसरमा भेला भएर विभिन्न धार्मिक तथा सांस्कृतिक गतिविधिमा सहभागी हुन्छन्। यसले स्थानीय समुदायबीचको आपसी सम्बन्ध र सांस्कृतिक एकतालाई समेत बलियो बनाउँदै आएको छ।
दसैँमा टीका–जमरा नलगाउने परम्परा
खोकनावासीले दसैँका अवसरमा एकअर्कालाई टीका लगाउने र जमरा ग्रहण गर्ने परम्परा अपनाउँदैनन्। उनीहरू आफ्नै मौलिक मान्यता र सांस्कृतिक अभ्यासअनुसार सिकाली जात्रा मनाउँछन्।
स्थानीयका अनुसार सिकाली जात्रा दसैँभन्दा पुरानो सांस्कृतिक परम्परा हो। जात्रा मनाउने क्रममा व्यस्त हुने भएकाले पनि आफूहरूले दसैँ छुट्टै रूपमा मनाउने नगरेको उनीहरू बताउँछन्।
यसरी खोकनाले पुस्तौँदेखि चलिआएको सिकाली जात्रालाई निरन्तरता दिँदै आफ्नो मौलिक धार्मिक तथा सांस्कृतिक पहिचान जोगाउँदै आएको छ। देशका अन्य स्थानमा दसैँको रौनक छाइरहँदा खोकनामा भने सिकाली जात्राले स्थानीय परम्परा र संस्कृतिको विशिष्ट झल्को दिने गरेको छ।
