काठमाडौं। बुवाको माया सधैँ शब्दमा व्यक्त हुँदैन। सन्तानको खुसीका लागि आफ्ना रहर थाती राख्ने, दुःख लुकाएर मुस्कुराउने र भविष्य बनाउन जीवनभर संघर्ष गर्ने बुवाको त्यही नदेखिने माया र त्याग सम्झिने दिन हो—कुशे औँसी। आफूले दुःख सहेर सन्तानको भविष्य बनाउने बुवाको त्याग र संघर्ष सम्झिने दिनका रूपमा आज कुशे औँसी अर्थात् बुवाको मुख हेर्ने औँसी मनाइँदैछ। कसैका लागि यो दिन बुवाको हात समाएर आशीर्वाद लिने अवसर बनेको छ भने कसैका लागि सम्झनामा मात्र बाँकी रहेका बुवालाई आँसुका साथ श्रद्धा गर्ने दिन।
वैदिक सनातन धर्मावलम्बीले आज घरघरमा पवित्र कुश भित्र्याएर कुशे औँसी मनाउँदैछन्। भाद्रकृष्ण औँसीका दिन मनाइने यस पर्वमा वर्षभरि देवकार्य, पितृकार्य, श्राद्ध तथा तर्पणलगायत धार्मिक कर्ममा प्रयोग गरिने कुश घरमा राख्ने परम्परा छ। शास्त्रोक्त विधिअनुसार ब्राह्मणद्वारा पूजा गरी उखेलेर घरमा ल्याइएको कुश राख्दा परिवारमा सुख, शान्ति र कल्याण हुने धार्मिक विश्वास छ। सनातन परम्परामा कुशलाई पवित्र वनस्पतिका रूपमा लिइन्छ। कुशबाट बनेको पवित्री धारण गर्ने तथा विभिन्न धार्मिक अनुष्ठानमा यसको प्रयोग गर्ने चलन छ। कुशसँगै तुलसी, पीपल र शालिग्रामलाई भगवान् विष्णुको प्रतीकका रूपमा समेत मानिन्छ।
कुशे औँसी बुवाप्रति कृतज्ञता व्यक्त गर्ने विशेष दिन पनि हो। सन्तानले बुवालाई मिठाइ, फलफूल, भोजन तथा कपडा उपहार दिएर सम्मान गर्छन्। टाढा रहेका वा विदेशमा रहेका छोराछोरीले फोन तथा अन्य माध्यमबाट बुवासँग कुराकानी गर्दै आफ्नो माया र सम्मान व्यक्त गर्छन्। तर सबैका लागि यो दिन खुसीको मात्र हुँदैन। बुवा गुमाइसकेकाहरूका लागि कुशे औँसी सम्झनाको दिन बन्छ। साथमा नभएका बुवाको तस्बिर, सम्झना र उनले सन्तानका लागि गरेको त्याग नै उनीहरूको सहारा बन्न पुग्छ। भौतिक रूपमा बुवा नरहे पनि उहाँको माया, संघर्ष र सन्तानका लागि गरेको योगदान कहिल्यै मर्दैन भन्ने भावनासहित दिवंगत बुवाको नाममा श्राद्ध, तर्पण, पिण्डदान तथा सिदादान गर्ने परम्परा छ।
दिवंगत बुवाको आत्माको शान्तिको कामना गर्दै भक्तजन विभिन्न तीर्थस्थल पुग्छन्। काठमाडौंको गोकर्णेश्वर महादेव मन्दिर, रसुवाको बेत्रावती, तनहुँको देवघाट, विष्णुपादुका तथा सुनसरीको वराहक्षेत्रलगायतका तीर्थस्थलमा आज पितृको सम्झनामा धार्मिक अनुष्ठान गरिन्छ। विशेषगरी काठमाडौंको उत्तरपूर्वी क्षेत्रमा रहेको गोकर्णेश्वर महादेव मन्दिरमा आज विशेष मेला लाग्छ। दिवंगत बाबुको नाममा तर्पण, पिण्डदान तथा सिदादान गर्न भक्तजनको ठूलो भीड लाग्ने गर्छ। गोकर्णेश्वरलाई ‘उत्तरगया’का रूपमा समेत चिनिने भएकाले कुशे औँसीलाई ‘गोकर्णे औँसी’ पनि भनिन्छ।
बुवा हुनुहुन्छ भने उहाँको हात समाएर सम्मान गर्ने, टाढा हुनुहुन्छ भने एक फोन गरेर सम्झिने र साथमा हुनुहुन्न भने उहाँले दिएको माया र जीवनभर गरेको त्याग सम्झिएर श्रद्धा गर्ने—कुशे औँसीको सार यही हो। बुवाको उपस्थिति हराए पनि सन्तानका लागि उहाँले छाडेर गएको माया, संस्कार र संघर्षको कथा कहिल्यै हराउँदैन।
