काठमाडौं । अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले भारत भ्रमणका क्रममा दिएको अभिव्यक्तिलाई लिएर त्रिभुवन विश्वविद्यालयका अर्थशास्त्रका प्राध्यापक डा. तारा भुसालले प्रश्न उठाएका छन्। नयाँ दिल्लीमा आयोजित ‘एनडीटीभी वर्ल्ड समिट २०२६’ मा वाग्लेले व्यक्त गरेको धारणाबारे भुसालले सामाजिक सञ्जालमार्फत आफ्नो असन्तुष्टि सार्वजनिक गरेका हुन्।
अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा अर्थतन्त्र र क्षेत्रीय सहकार्यका विषय उठाउनु सकारात्मक भए पनि अभिव्यक्तिको सन्दर्भ, मञ्च र प्रस्तुतिको शैलीबारे थप बहस आवश्यक रहेको भुसालको भनाइ छ। उनले अर्थमन्त्रीको अभिव्यक्तिले कूटनीतिक मर्यादा र नेपालको स्वतन्त्र विदेश नीतिसँग सम्बन्धित केही प्रश्न खडा गरेको टिप्पणी गरेका छन्।
भुसालले अर्को देशमा आयोजित राजनीतिक तथा रणनीतिक महत्त्वको मञ्चमा नेपालको बहालवाला अर्थमन्त्रीले व्यक्त गर्ने धारणाको कूटनीतिक सन्देशबारे समीक्षा हुनुपर्ने बताएका छन्। भ्रमणको राजनीतिक उद्देश्यबारे पनि उनले प्रश्न उठाएका छन्। यद्यपि, भारतको समर्थन खोज्ने उद्देश्यले भ्रमण गरिएको भन्ने विषयलाई उनले आशंकाका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्, स्थापित तथ्यका रूपमा होइन।
भारतविरोधी अतिवादी राष्ट्रवाद उचित नभए पनि भारतसँगको सम्बन्ध सुधार्ने क्रममा नेपालको आर्थिक र भौगोलिक हितलाई बेवास्ता गर्न नहुने भुसालको तर्क छ। उनले नेपाल–भारत सम्बन्धमा व्यापार घाटा, गैरभन्सार अवरोध, ऊर्जा व्यापारमा निर्भरता तथा कालापानी–लिपुलेकजस्ता सीमा विवादलाई महत्त्वपूर्ण विषयका रूपमा औँल्याएका छन्।
यी विषयमा अर्थमन्त्री वाग्लेले पर्याप्त जोड नदिएको भुसालको आलोचना छ। उनका अनुसार आर्थिक सहकार्य र विपद् व्यवस्थापनका विषयसँगै व्यापार, ऊर्जा र सीमा विवादजस्ता संवेदनशील मुद्दाले पनि द्विपक्षीय सम्बन्धमा उचित स्थान पाउनुपर्छ। यस्ता विषयमा स्पष्ट धारणा राख्न सके नेपालको वार्ता क्षमता र राष्ट्रिय हितको संरक्षणमा सहयोग पुग्ने उनको मत छ।
एनडीटीभी वर्ल्ड समिटको मञ्चबारे पनि भुसालले टिप्पणी गरेका छन्। अदानी समूहको स्वामित्वमा रहेको एनडीटीभीको सम्पादकीय स्वतन्त्रता र भारतीय सरकारसँगको सम्बन्धबारे बहस हुने गरेको उल्लेख गर्दै उनले उक्त मञ्चको सन्दर्भमा वाग्लेले दिएको अभिव्यक्तिको उपयुक्ततामाथि प्रश्न गरेका छन्। यो भुसालको विश्लेषण हो; मञ्चको सम्पादकीय निष्पक्षताबारेको उनको टिप्पणीलाई स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि भएको तथ्यका रूपमा बुझ्नु हुँदैन।
समिटमा सम्बोधन गर्दै अर्थमन्त्री वाग्लेले नेपाली राष्ट्रवादलाई भारतविरोधसँग जोडेर हेर्ने सोचको अन्त्य हुँदै गएको बताएका थिए। नयाँ पुस्ताको प्राथमिकता आर्थिक समृद्धि, रोजगारी, सुशासन र असल छिमेकी सम्बन्ध रहेको उनको भनाइ थियो।
वाग्लेको अभिव्यक्तिप्रति अन्य राजनीतिक नेताहरूले पनि आलोचना गरेका छन्। राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका नेता कमल थापाले सामाजिक सञ्जालमार्फत उनको भनाइप्रति असन्तुष्टि जनाएका छन्। नेकपा एमालेका नेता तथा पूर्वमन्त्री गोकुल बास्कोटाले पनि वाग्लेको धारणाको आलोचना गरेका छन्।
यसअघि पनि नेपालको जलविद्युत् व्यापार र भूराजनीतिक अवस्थाबारे वाग्लेले दिएको अभिव्यक्ति विवादमा परेको थियो। उनले चिनियाँ लगानी वा प्रविधि प्रयोग भएका आयोजनाबाट उत्पादित विद्युत् खरिद गर्न भारतले राखेको सर्तलाई क्षेत्रीय शक्ति प्रतिस्पर्धाको सन्दर्भमा व्याख्या गरेका थिए। दक्षिण एसियामा आफ्नो प्रभाव कायम राख्ने भारतको रणनीतिलाई उनले ‘दक्षिण एसियाली मनरो डक्ट्रिन’ को अवधारणासँग तुलना गरेका थिए।
नेपालले भारतसँग १० वर्षमा १० हजार मेगावाट विद्युत् निर्यात गर्ने दीर्घकालीन सम्झौता गरेको छ। तर, चिनियाँ लगानी वा चिनियाँ ठेकेदार संलग्न आयोजनाको विद्युत् खरिदमा भारतले अपनाएको नीतिलाई लिएर नेपालको ऊर्जा व्यापार, लगानी विविधीकरण र क्षेत्रीय निर्भरताबारे बहस हुँदै आएको छ।
यही पृष्ठभूमिमा भारत भ्रमणका क्रममा वाग्लेले दिएको पछिल्लो अभिव्यक्तिले नेपालको राष्ट्रवाद, परराष्ट्र नीति र राष्ट्रिय आर्थिक हितबारे पुनः बहस सुरु गरेको छ।
