काठमाडौं । इरानविरुद्धको युद्धमा अमेरिकाले कम्तीमा ८१ सैन्य विमान तथा ड्रोन गुमाएको वा क्षति बेहोरेको छ । अमेरिकी संसद्लाई उपलब्ध गराइएको प्रतिवेदनअनुसार क्षतिग्रस्त तथा नष्ट भएका सैन्य विमानको प्रतिस्थापन लागत ३ अर्ब ३० करोड अमेरिकी डलरसम्म पुग्न सक्छ ।
कंग्रेसनल रिसर्च सर्भिस (सीआरएस) ले अक्टोबर ५ मा अद्यावधिक गरेको प्रतिवेदनमा फेब्रुअरी २८ देखि इरानविरुद्ध सञ्चालन गरिएको सैन्य अभियान ‘अपरेसन एपिक फ्युरी’ का क्रममा भएका क्षतिको विवरण समेटिएको छ । कंग्रेसनल बजेट अफिस (सीबीओ) को अनुमान उद्धृत गर्दै प्रतिवेदनले क्षतिग्रस्त उपकरण प्रतिस्थापनको लागत १ अर्ब ९० करोडदेखि ३ अर्ब ३० करोड डलरसम्म हुन सक्ने उल्लेख गरेको छ ।
क्षति भएका विमानमध्ये ४५ वटा एमक्यू–९ रिपर ड्रोन छन् । त्यस्तै, १२ वटा एफ–१५ ई स्ट्राइक इगल लडाकु विमान र सातवटा केसी–१३५ स्ट्राटोट्याङ्कर हवाई इन्धन भर्ने विमान पनि सूचीमा छन् । क्षति भएका विमानमध्ये केही मर्मतपछि पुनः सञ्चालनमा आइसकेको हुन सक्ने प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।
प्रतिवेदनले युद्धका क्रममा अमेरिकी सैन्य उपकरणमा भएको क्षतिसँगै त्यसको आर्थिक भार पनि बढिरहेको देखाएको छ । विमान तथा ड्रोनमा भएको क्षतिका अतिरिक्त हतियारको प्रयोग, सैन्य कारबाही र उपकरण प्रतिस्थापनमा लाग्ने खर्चले अमेरिकी रक्षा बजेटमाथि दबाब बढाएको छ ।
पूर्वसैन्य अधिकारी तथा सरकारी परामर्शदाता संस्था किल्लोवेन ग्रुपका अध्यक्ष हार्लान उलम्यानले आधुनिक युद्धमा कम लागतका ड्रोनले महँगा सैन्य उपकरण र संरचनालाई समेत क्षति पुर्याउन सक्ने बताएका छन् । उनका अनुसार यसले परम्परागत सैन्य शक्तिको प्रभावकारितासम्बन्धी बहसलाई थप महत्त्व दिएको छ ।
रुस–युक्रेन युद्धमा पनि ड्रोनको प्रयोगले युद्धको स्वरूप परिवर्तन गरेको देखिएको छ । तुलनात्मक रूपमा सस्तो मानिने मानवरहित विमानमार्फत सैन्य संरचना र उपकरणलाई निशाना बनाउने रणनीति विभिन्न द्वन्द्वमा प्रयोग हुँदै आएको छ ।
यसैबीच, इरान युद्धको बढ्दो लागतलाई लिएर अमेरिकी प्रशासनमाथि राजनीतिक दबाबसमेत बढेको छ । राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको प्रशासनले सन् २०२७ को आर्थिक वर्षका लागि रक्षा खर्च बढाएर १.५ ट्रिलियन अमेरिकी डलर पुर्याउने प्रस्ताव गरेको छ ।
युद्ध खर्चको पारदर्शिता र थप बजेटको आवश्यकताबारे अमेरिकी संसद्मा प्रश्न उठिरहेका छन् । डेमोक्र्याटिक सांसदहरूले रक्षा मन्त्रालयसँग युद्धमा भएको खर्चको विस्तृत विवरण माग गरेका छन् । उनीहरूले युद्धको आर्थिक भार अमेरिकी नागरिकले समेत इन्धन तथा अन्य वस्तु र सेवाको मूल्यवृद्धिमार्फत बेहोर्नुपरेको तर्क गरेका छन् ।
सीबीओले यसअघि सार्वजनिक गरेको अनुमानअनुसार अगस्ट १ सम्म इरानसँगको युद्धमा विमान तथा अन्य सैन्य उपकरणको क्षतिसम्बन्धी लागत १.९ अर्बदेखि ३.३ अर्ब डलरसम्म हुन सक्ने देखिएको थियो । युद्धको समग्र खर्च भने विमानको क्षतिमा मात्रै सीमित छैन ।
युद्धको लागत र सैन्य क्षतिका विवरण सार्वजनिक भइरहेका बेला यसको दीर्घकालीन आर्थिक तथा रणनीतिक प्रभावबारे बहस जारी छ । अमेरिकी मध्यावधि निर्वाचन नजिकिँदै गर्दा युद्ध खर्च राजनीतिक बहसको विषय बन्न सक्ने भए पनि त्यसले निर्वाचनको परिणाममा कस्तो प्रभाव पार्छ भन्ने स्पष्ट छैन ।
