खार्तुम । अफ्रिकी देश सुडानमा तीन वर्षदेखि जारी युद्ध र एल निनोका कारण उत्पन्न खडेरीले खाद्य सङ्कट थप गम्भीर बनाएको छ । द्वन्द्व, विस्थापन र कृषि उत्पादनमा आएको गिरावटसँगै खाद्यान्न अभाव, कुपोषण तथा रोगका कारण हुने मृत्यु बढ्न सक्ने चेतावनी अन्तर्राष्ट्रिय निकायले दिएका छन् ।
खाद्य सुरक्षासम्बन्धी अवस्था मूल्याङ्कन गर्ने इन्टिग्रेटेड फुड सेक्युरिटी फेज क्लासिफिकेसन (आईपीसी) ले सोमबार सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार, सुडानका डार्फर र कोर्दोफान क्षेत्र खडेरीबाट बढी प्रभावित भएका छन् । युद्धका कारण कमजोर बनेको खाद्य आपूर्ति प्रणालीमा खडेरीले थप दबाब सिर्जना गरेको आईपीसीले जनाएको छ ।
खडेरीका कारण देशका झन्डै आधा भूभागमा असर परेको छ । वर्षा कम हुनु, पानीका स्रोत सुक्नु र खेतीयोग्य जमिनमा उत्पादन घट्नुले कृषि तथा पशुपालनमा निर्भर परिवारको जीविकोपार्जन प्रभावित भएको छ । अर्कोतर्फ, युद्धका कारण विस्थापित भएका मानिसलाई नियमित खाद्यान्न जुटाउन र खेतीपातीमा फर्किन कठिन भइरहेको छ ।
आईपीसीका अनुसार खाद्यान्नको उपलब्धता घट्नु, बजार मूल्य बढ्नु र आम्दानीका अवसर कमजोर हुनुले भोकमरीको जोखिम बढाएको छ । कतिपय क्षेत्रमा स्वास्थ्य सेवा अवरुद्ध हुनु र स्वच्छ खानेपानीको अभावले कुपोषण तथा संक्रामक रोगको जोखिमसमेत बढाएको छ ।
दुई करोडभन्दा बढी मानिस खाद्य सङ्कटमा
आईपीसीको यसअघिको मूल्याङ्कनअनुसार, सन् २०२६ को मे महिनामा सुडानका करिब एक करोड ९५ लाख मानिस गम्भीर खाद्य असुरक्षाको अवस्थामा थिए । यो देशको कुल जनसङ्ख्याको ४० प्रतिशतभन्दा बढी हो ।
तीमध्ये करिब एक लाख ३५ हजार मानिस खाद्य असुरक्षाको सबैभन्दा गम्भीर पाँचौँ चरणमा रहेको मूल्याङ्कन गरिएको थियो । यस चरणमा मानिसले अत्यधिक खाद्यान्न अभाव भोग्ने, भोकमरीको सामना गर्ने तथा गम्भीर कुपोषण वा रोगका कारण मृत्युको जोखिम बेहोर्ने अवस्था पर्छ ।
पछिल्लो खडेरीले खाद्य असुरक्षाको अवस्था थप बिगार्न सक्ने आईपीसीले चेतावनी दिएको छ । किसानको जीविकोपार्जन कमजोर बन्दै गएको र खाद्य सहायता आवश्यक पर्ने मानिसको सङ्ख्या बढिरहेको विवरणमा उल्लेख छ ।
आईपीसी खाद्य असुरक्षाको अवस्था मूल्याङ्कन गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय पहल हो । यसमा संयुक्त राष्ट्रसंघीय बाल कोष (युनिसेफ), विश्व बैंक, विश्व खाद्य कार्यक्रम (डब्ल्यूएफपी) र विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्ल्यूएचओ) सहित विभिन्न संस्था तथा अन्तरसरकारी निकाय सहभागी छन् ।
डार्फर र कोर्दोफानमा खेती प्रभावित
खडेरीको असर विशेषगरी पश्चिमी सुडानका डार्फर र कोर्दोफान क्षेत्रमा गम्भीर देखिएको छ । आईपीसीका अनुसार उत्तरी डार्फरमा झन्डै दुईतिहाइ खेतीयोग्य जमिनमा वनस्पतिको वृद्धि कमजोर भएको छ । दक्षिणी डार्फर, पश्चिमी कोर्दोफान र दक्षिणी कोर्दोफानमा पनि करिब आधा खेतीयोग्य जमिन प्रभावित भएको जनाइएको छ ।
उत्तरी डार्फरमा वर्षा ढिलो हुँदा बाली लगाउने काम प्रभावित भएको छ भने खाद्यान्नको मौज्दातसमेत न्यून रहेको छ । पश्चिमी कोर्दोफानमा सन् २००४ यताकै चरम खडेरीमध्ये एकको सामना गर्नुपरेको विवरणमा उल्लेख छ ।
खेतीबाट पर्याप्त उत्पादन नहुँदा परिवारहरू बजारमा निर्भर हुन थालेका छन् । तर खाद्यान्नको मूल्य बढ्नु र आम्दानीका स्रोत घट्नुले उनीहरूको क्रयशक्ति कमजोर बनाएको छ । यसले विशेषगरी विस्थापित परिवार, बालबालिका र पर्याप्त पोषण नपाएका मानिसलाई बढी जोखिममा पारेको छ ।
बालबालिकामा कुपोषण बढ्दै
खाद्य सङ्कटसँगै सुडानका विभिन्न क्षेत्रमा बालबालिकाको कुपोषणसम्बन्धी अवस्था पनि बिग्रँदै गएको छ । आईपीसीले दक्षिणी डार्फरको न्याला क्षेत्रमा पोषण सेवाका लागि पुगेका बालबालिकामध्ये गम्भीर कुपोषण पुष्टि हुने अनुपात बढेको जनाएको छ ।
उक्त विवरणअनुसार सन् २०२६ को जनवरीमा यस्तो अनुपात करिब पाँच प्रतिशत रहेकामा अगस्टसम्म बढेर ११ प्रतिशत पुगेको छ । यसले पोषण सेवामा पुगेका बालबालिकामध्ये गम्भीर कुपोषण देखिने अनुपात आठ महिनाको अवधिमा दोब्बरभन्दा बढी भएको देखाउँछ ।
दक्षिणी डार्फरका दुई विस्थापित शिविरमा समग्र गम्भीर कुपोषणको दर पनि भोकमरीसम्बन्धी निर्धारित सीमाभन्दा माथि पुगेको जनाइएको छ ।
गम्भीर कुपोषण भएका बालबालिका सामान्य रोगबाट समेत ज्यान गुमाउने जोखिममा हुन्छन् । तर स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध नहुँदा धेरै बिरामीले समयमै उपचार पाउन सकेका छैनन् । स्वच्छ पानीको अभाव र खाद्यान्नको कमीले कुपोषण तथा संक्रामक रोगको जोखिम थप बढाएको छ ।
युद्ध र खडेरी एकैसाथ जारी रहँदा खाद्य सहायता, स्वास्थ्य सेवा र स्वच्छ पानीको आवश्यकता बढेको छ । तर द्वन्द्वका कारण प्रभावित क्षेत्रमा मानवीय सहायता पुर्याउन कठिन भइरहेको छ ।
तीन वर्षदेखि जारी युद्धले बढायो मानवीय सङ्कट
सुडानमा सन् २०२३ को अप्रिलमा सेना र अर्धसैनिक समूह र्यापिड सपोर्ट फोर्सेस (आरएसएफ) बीचको शक्ति सङ्घर्ष युद्धमा परिणत भएको थियो । राजधानी खार्तुमबाट सुरु भएको लडाइँ क्रमशः देशका विभिन्न क्षेत्रमा फैलिएको हो ।
द्वन्द्व अनुगमन गर्ने संस्था एसीएलईडीका अनुसार युद्धमा कम्तीमा एक लाख ५० हजार मानिस मारिएका छन् । मानवीय सहायता क्षेत्रमा काम गर्ने संस्थाहरूले वास्तविक मृत्यु सङ्ख्या योभन्दा बढी हुन सक्ने बताएका छन् ।
युद्धका कारण करिब एक करोड ३० लाख मानिस विस्थापित भएको विभिन्न रिपोर्टमा उल्लेख छ । उनीहरूमध्ये ठूलो सङ्ख्यामा मानिस घर, खेतबारी र जीविकोपार्जनका आधारबाट विमुख भएका छन् ।
सुडानका विभिन्न क्षेत्रमा सेना र आरएसएफबीच नियन्त्रणका लागि लडाइँ जारी छ । यसले मानिसको आवागमन, खाद्यान्न आपूर्ति र मानवीय सहायता वितरणमा अवरोध पुर्याएको छ । विशेषगरी डार्फर क्षेत्रमा हिंसा गम्भीर बनेको छ । विस्थापितका शिविरमा आक्रमण तथा जातीय हिंसाका घटनाबारे पनि रिपोर्टहरू सार्वजनिक भएका छन् ।
युद्धका कारण ठूलो सङ्ख्यामा मानिस छिमेकी देशमा शरण लिन बाध्य भएका छन् । चाडलगायतका देशमा शरणार्थीको सङ्ख्या बढ्दा त्यहाँका सीमित स्रोत र खाद्य आपूर्ति प्रणालीमा समेत दबाब परेको छ ।
युद्धका कारण कमजोर बनेको कृषि तथा खाद्य आपूर्ति प्रणालीलाई खडेरीले थप प्रभावित पारेपछि सुडानमा भोकमरी र कुपोषणको जोखिम बढेको छ । प्रभावित क्षेत्रमा खाद्यान्न, स्वच्छ पानी, पोषण सेवा र स्वास्थ्य उपचारको पहुँच विस्तार गर्न नसकिए मानवीय सङ्कट अझ गम्भीर बन्न सक्ने चेतावनी आईपीसीले दिएको छ ।
